2
روحانیت، حماسهسازان همیشه جاوید
بازآفرینی یکی از جلسات پنج مجتهد شهید گیلانی عصر مشروطه، زمستان 1284 خورشیدی
گیلان در نهضت مشروطه یکی از کانونهای اصلی مبارزه بود و عالمان دینی در صف نخست این حرکت ایستادند. آنان باور داشتند که مشروطه باید بر بنیاد شریعت و دیانت استوار بماند و در برابر هرگونه انحراف آن ایستادگی کردند.
شهدای مجتهد گیلانی در مشروطه
ملا محمد خمامی – واپسین مرجع محلی گیلان و شخصیتی پرنفوذ که پناه مردم در برابر ستم خانها و بیگانگان بود. او در اقدامی تاریخی، یک تبعه روس را که به زنی مسلمان تجاوز کرده بود اعدام نمود و در برابر ناصرالدینشاه گفت: «من به تکلیف شرعی خود عمل کردهام». سرانجام، به دست کمیته مخفی «ستار» ترور و به شهادت رسید.
آقا میر بحرالعلوم شهید – نماینده دوره نخست مجلس شورای ملی و واسطه میان علمای ایران و نجف بود. وی همراه پسرش، در قزوین به فرمان دشمنان آزادی تیرباران شد.
شیخ علی علمالهدی فومنی – عالم مجاهدی که در برابر چشم خانوادهاش، به دست همان کمیته «ستار» به شهادت رسید.
ملا عبدالعزیز شریعتمدار کرگانرودی – مجتهدی مبارز که در برابر روسیه تزاری ایستادگی کرد. وی پس از محاکمهای صوری به دست روسها، همراه با جمعی از آزادیخواهان در رشت تیرباران گردید.
آیتالله سید محمد تولمی – امام جماعت مسجد صفی رشت و پدر خاندان مدنی (یاران نامدار نهضت جنگل) بود. او در جریان درگیریها مضروب شد و پس از مدتی بر اثر جراحات، جام شهادت نوشید.
این پنج عالم گیلانی با قلم، فتوا و خون خویش نه تنها در راه عدالتخواهی و مشروطه، بلکه در پاسداری از هویت دینی و استقلال ایران نقشی بیبدیل و ماندگار بر جای نهادند.