4
روحانیت راستین؛ مدافع میراث فرهنگی
بازآفرینی اعتراض مردم رشت به تخریب و انهدام بناهای تاریخی رشت؛ 1304 خورشیدی
با روی کار آمدن رضاخان، سیاستی هدفمند برای زدودن هویت دینی و تاریخی رشت آغاز شد. سرتیپ محمدحسین آیرم، فرمانده نظامی گیلان، به بهانه نوسازی شهر دستور تخریب بقعه متبرکه استاد ابوجعفر، قبرستان بزرگ پیرامون آن و چندین مسجد و مرکز دینی ـ از جمله مسجد جامع آقامحمدهاشم، تکیه دولت و حوزه علمیه حاج مجتهد ـ را صادر کرد. این اماکن که قرنها زیارتگاه، پایگاه معنوی و کانون حیات اجتماعی مردم بودند، جای خود را به میدان و ساختمان شهرداری رشت و خیابانی تازه به نام «سپه» دادند.
مردم رشت در برابر این هجوم به هویت خود به اعتراض برخاستند. تجمعات مردمی، تحصن در تلگرافخانه و خطبههای آتشین علمای شهر به رهبری آیتالله شیخ باقر رسولی، فضای شهر را بیدار ساخت. اما نیروهای نظامی با خشونت، اعتراضها را درهم شکستند؛ دهها نفر ـ که شمار دقیق آنان زیر سایه خفقان هرگز آشکار نشد ـ کشته شدند و آیتالله رسولی پس از بازداشت و تبعید، به نماد مقاومت مذهبی و اجتماعی رشت بدل گشت.
هرچند اعتراضات گسترده مردم و تلگرافهای اعتراضی به مرکز، رضاخان را ناچار کرد موقتاً عقبنشینی کند، اما روند تخریب و خیابانکشی ادامه یافت. بدینسان، مهمترین نمادهای دینی و تاریخی رشت نابود شدند؛ رخدادی که با وجود سرکوب خونین، یادگاری ماندگار از ایستادگی مردم و علمای گیلان در برابر سیاستهای ضددینی پهلوی اول برجای گذاشت.