1
گیلان؛ پرچمدار توحید
از دیرباز، مردم گیلان با بشارت یوحنای دیلمی درباره ظهور پیامبر خاتم(ص)، دل در گرو آخرین دین الهی نهادند و آماده ایفای نقشی تاریخی شدند. دست تقدیر، آغاز این مسیر را بهدست ابناءالاحرار دیلمیِ مقیم یمن رقم زد. حضور حمراءالدیلم در کوفه و حمایت آنان از اهلبیت(ع) نشانهای روشن از این ارادت دیرینه بود.
با آنکه سدهای طبیعی مانع ورود مستقیم سپاهیان عرب به گیلان شد، اما آغوش این سرزمین همواره به روی سادات مهاجر گشوده بود. این پیوند، سرانجام به تشکیل نخستین حکومت محلی شیعه، یعنی علویان طبرستان انجامید.
اندکی بعد، ثمره این پیوند در بغداد با برپایی نخستین حکومت فراگیر شیعه به دست آلبویه به بار نشست. در این عصر، فرصت بینظیری برای رشد علم و مذهب پدید آمد. حاکمان گیلانی با حمایت از بزرگانی چون شیخ کلینی، شیخ مفید، شیخ صدوق، شیخ طوسی، سید رضی و سید مرتضی، زمینه تدوین آثار ماندگاری همچون نهجالبلاغه و کتب اربعه شیعه را فراهم ساختند. همچنین برای نخستین بار، به همت آلبویه، مراسم عید غدیر و عزاداری عاشورا بهصورت رسمی برگزار شد و هویت شیعی در ایران و جهان اسلام تثبیت گردید.
از سوی دیگر، پناه دادن به اندیشمندانی چون ابنسینا موجب شد قله تمدن اسلامی در قرون سوم و چهارم شکل گیرد.
در تشکیل دومین حکومت فراگیر شیعه، یعنی صفویان، نیز گیلان نقشی بیبدیل ایفا کرد. شیخ صفیالدین اردبیلی مرید و داماد شیخ زاهد گیلانی بود و از طریق او، معارف عرفانی و شیعی به نسلهای بعد انتقال یافت. همچنین اگر نبود آموزشهای میرشمسالدین لاهیجی و حمایت سادات کیایی در تربیت و پشتیبانی از شاه اسماعیل صفوی، شاید تاریخ تشیع مسیر دیگری را میپیمود.
بدینترتیب، مردمان و نخبگان گیلان همواره از ارکان اصلی گسترش و رسمیتیافتن تشیع در ایران و جهان اسلام بودهاند.