5
روحانیت بیدار، رشتِ قیامآفرین
بازآفرینی تحصن مردم رشت در تلگرافخانه در اعتراض به دستکاری نتایج انتخابات مجلس شورای ملی؛ دیماه ۱۳۰۵ خورشیدی
پس از سرکوب نهضت جنگل و استقرار دیکتاتوری رضاخان، سایهای از خفقان بر گیلان گسترده شد. انتصاب حاکمان نظامی سرسپرده و دخالت مستقیم آنان در انتخابات ـ بهویژه در دوره ششم مجلس ـ استقلال و آزادی مردم را از میان برد. در این میان، فضلالله زاهدی با دستبردن در آرای مردم، میکوشید عناصر وابسته به خود و انگلیس را روانه مجلس سازد.
در برابر این خیانت، آیتالله شیخ باقر رسولی، آیتالله شیخ یوسف نجفی جیلانی و آیتالله علی علمالهدی پرچم اعتراض برافراشتند و با سازماندهی مردم، دو کانون اصلی قیام را شکل دادند:
تحصن در تلگرافخانه رشت برای رساندن پیام اعتراض به سران کشور و نیز علما در نجف، قم و مشهد.
اجتماعات گسترده در مسجد جامع و صحرای ناصری رشت بهعنوان صحنهای آشکار از مقابله با استبداد پهلوی.
در همین سالها، رضا شاه با تخریب مساجد و ابنیه تاریخی رشت ـ از جمله بقعه استاد ابوجعفر و مسجد جامع آقامحمدهاشم ـ سیاستی هدفمند را برای تضعیف هویت دینی مردم پی گرفت. آیتالله رسولی که در مسجد جامع آقامحمدهاشم امامت میکرد، پس از تخریب آن، مسجد بادیالله را به پایگاهی برای مبارزه با سیاستهای ضددینی رژیم بدل ساخت.
قیام ۱۲ دیماه رشت سرانجام با خشونت سرکوب شد؛ دهها نفر کشته و مجروح گردیدند و رهبران آن پس از شکنجه و تحقیر، به ماسوله تبعید شدند. با این همه، این قیام نشان داد که روحانیت گیلان نهتنها رهبر معنوی مردم، بلکه پرچمدار اصلی مبارزه با استبداد و پاسدار استقلال و هویت اسلامی ایران بود.